Karpiński FRANCISZEK
Uczył się w kolegium jezuickim w Stanisławowie, następnie 1758-ok. 1765 studiował w Akademii Lwowskiej, 1770-71 w Wiedniu; po powrocie osiadł w galicyjskich dzierżawach. Od 1780 sekretarz i bibliotekarz A.K. Czartoryskiego (dedykował mu pierwszy zbiór poezji Zabawki wierszem i przy-kłady obyczajne 1780, wznów. 1782; tu m.in. Laura i Filon oraz Do Justyny. Tęskność na wiosnę). W 1782 zatrudnił się jako guwerner u R. Sanguszki, wkrótce, rozgoryczony na domy magnackie, wrócił do Galicji (elegia Powrót z Warszawy na wieś 1784). W tomiku 2. Zabawek wierszem i prozą (t. 1-7 1782-87) zamieścił rozprawę O wymowie w prozie albo w wierszu, będącą (oprócz O szczęściu człowieka. List do Rozyny 1783) najpełniejszym teoretycznym ujęciem estetyki i filozofii polskiego sentymentalizmu. W 1785-91 ponownie, z przerwami, przebywał w stolicy, utrzymując kontakty ze środowiskiem literackim; od 1800 członek TPN. W 1793 osiadł w Kraśniku; ok. 1818 nabył wieś Chorowszczyznę (Białoruś), gdzie spędził resztę życia. Liryka Karpińskiego przełamuje klasycystyczne i rokokowe kanony poezji polskiej XVIII w., zaciera dystans między podmiotem a odbiorcą, na plan pierwszy wysuwa uczucia i przeżycia indywidualne; operuje bezpośrednim wyznaniem, kształtuje wizerunek człowieka czułego. Największą popularność zdobył liryką religijną, zwłaszcza ofiarowanymi królowi Pieśniami Nabożnymi (1792, tu m.in.: kolęda Bóg się rodzi, moc truchleje, pieśni Kiedy ranne wstają zorze i Wszystkie nasze dzienne sprawy, należące do kanonu polskich pieśni religijnych), w których zrealizował prostą formułę modlitewną, bliską idei franciszkańskiej (franciszkanizm).